Η συμβολή της Παλιάς Περίθειας στην Πολιορκία του 1716

 

PICT0174             Στις 8 Ιουλίου του 1716 εκδηλώνεται μια ακόμη προσπάθεια των Τούρκων να καταλάβουν την Κέρκυρα. Αποβιβάζουν στρατεύματα στο Βίδο και στη συνέχεια  προσβάλουν τα οχυρά του Μαντουκιού και της Γαρίτσας, καθώς και τα φρούρια Αβράμη και Σωτήρος.

Ενώ το βράδυ της ίδιας μέρας, 8 Ιουλίου, η βενετσιάνικη «Λιανή Αρμάδα» υπό τον Καπετάν Γκενεράλη του στόλου, Ανδρέα Πιζάνη, βρίσκεται αγκυροβολημένη βόρεια της Κέρκυρας, στην Αγία Αικατερίνη.

Εκεί την επομένη το πρωί, 9 Ιουλίου, δύο νεαροί Περιθειώτες, ο Γιαννάκης Σαλβάνος και Ζακέτος Κουτσούρης, έσπευσαν να βρουν τον Πιζάνη στη Γαλέρα του, «Μπαστάρδα», για να του δώσουν σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τη ναυμαχία που βρισκόταν σε εξέλιξη στη θαλάσσια περιοχή νότια του στενού της Κουλούρας.

Το σχετικό απόσπασμα το δανειζόμαστε από το βιβλίο  με τίτλο «Το Ασέδιο[1] των Κορυφών 1716»[2] του Κερκυραίου ερευνητή και διάσημου πια ιστορικού συγγραφέα, πρώην ανώτερου αξιωματικού του Πολεμικού Ναυτικού Γεωργίου Α. Αθανάσαινα, το οποίο εκδόθηκε το 2001 μετά από πολυετή έρευνα. Στις σελίδες 262 – 268 του βιβλίου αναφέρεται επί λέξει:

 «Η λιανή αρμάδα βρισκόταν στα βόρεια της Κέρκυρας στην Αγία Αικατερίνη, όπου το σούρουπο της 8ης Ιουλίου, άκουσε το κανονίδι της Ναυμαχίας. Όπως αναφέρεται στην εισήγηση του Πιζάνι (Καπιτάν Γκενεράλης του Στόλου) προς το Συμβούλιο που συγκλήθηκε το άλλο πρωί,  ενώ, σύμφωνα με απόφαση που είχαν πάρει δύο μέρες πριν, έπλεαν προς την Σάντα Μαρία της Νοτίου Ιταλίας για να συναντήσουν τις συμμαχικές μοίρες, οι ενάντιοι άνεμοι τους ξέσερναν σταβέντο[3], και από πάνω είχαν και τη δυσκολία να ρυμουλκούν τη γαλεάτσα. Αναγκάστηκαν λοιπόν να εγκαταλείψουν το εγχείρημα και να επιστρέψουν στα βόρεια της Κέρκυρας με την ελπίδα ότι θα συναντούσαν την βαριά αρμάδα. …Ακουγόταν μεγάλος θόρυβος από κανονιές που κράτησε ως τις 24 η ώρα και καταλάβαμε ότι οι Νάβες μας είχαν μπουκάρει στο στενό και είχαν πιαστεί με τις εχθρικές σε αποφασιστική συμπλοκή, για την έκβαση της οποίας όμως, παρόλο που καταβλήθηκε κάθε προσπάθεια, δεν μπορέσαμε να μάθουμε τίποτα …όταν δύο παλικάρια από την Περίθεια που είχαν παρακολουθήσει την Ναυμαχία, φέρανε τα πρώτα ευχάριστα μαντάτα και καταθέσανε:

Σήμερα 9 Ιουλίου 1716 ν.η. Υδατα Κασσιώπης (ASV. FILZA1135  Disp.Pisani N12).

             Παρουσιάστηκαν πάνω σε τούτη τη γαλέρα μπαστάρδα[4] οι: Γιαννάκης Σαλβάνος και Ζακέτος Κουτσούρης καταγόμενοι από το χωριό Περίθεια αυτού του νησιού της Κέρκυρας, οι οποίοι βεβαιώνουν τα παρακάτω:

             Χτες εμφανίστηκαν οι Νάβες μας στη μπούκα του καναλιού της Κέρκυρας. Οι εχθρικές που μέχρι τότε ήταν αγκυροβολημένες ως το νησί του Βίδου, έκαμαν αμέσως πανιά και προσπάθησαν με κάθε μέσο να ανεβούν σοφράνο,[5] αλλά οι δικές μας κρατήθηκαν καλά πολύ κοντά στη στεριά και διατήρησαν αυτές αυτό το πλεονέκτημα. Άρχισαν όμως μεταξύ 21 και 22 η ώρα τη συμπλοκή που συνεχίστηκε από κοντινή απόσταση με λύσσα μέχρι την πρώτη ώρα της νυκτός. Τους ρίχνονταν οι δικοί μας παρόλο που η τελευταία από τις Νάβες μας χτυπιόταν ζωηρά από όλο το σώμα των εχθρικών. Αυτή όμως αντιστεκόταν  με θάρρος με συνεχείς βολές των κανονιών και τουφεκιές, κι όπως πιστεύουμε δεν βλάφτηκε από τις βολές των Οθωμανών. Την υποστήριζε το πιο κοντινό πλοίο, ενός Κάπου, εκείνου που έχει τετράγωνη σημαία στην τριντσέτα. Στην συμπλοκή έλαβαν μέρος και όλες οι άλλες καθώς και όλες οι εχθρικές που ήταν εβδομήντα τον αριθμό ενώ οι δικές μας μόνο εικοσιπέντε, όλα τα υπόλοιπα πλοία ήταν ζαμπέκα κατώτερης κλάσης. Η λιανή τους αρμάδα κατά τη διάρκεια της συμπλοκής είχε αποσυρθεί και στεκόταν κατά μέτωπο στο Βουθρωτό.

              Όταν κατά την μία της νυκτός τέλειωσε η συμπλοκή, οι Νάβες μας, χωρίς να έχουν πάθει καμιά σημαντική ζημιά στην ιστιοφορία, αποσύρθηκαν ανάμεσα Ύψου και νησιού του Βίδου, ενώ οι εχθρικές στην ίδια την προηγουμένη θέση τους από το Βουθρωτό ως τα Γλυφά και τις μεν και τις δε τις αφήσαμε σήμερα το πρωί στο ίδιο ακριβώς σημείο.

             Κατά τα άλλα επάνω στο νησί δεν υπάρχει ούτε ένας άνδρας, ούτε ένα πυροβολείο, ούτε αντίσκηνα, ούτε κάτω από την Πόλη φαίνεται κάποιο σημάδι ότι αρχίζει επίθεση. Είχε βέβαια γίνει κάποια μεταφορά ανθρώπων μια δυό φορές. Τους περάσανε οι γαλιότες[6] και κατά το μεγαλύτερο μέρος ήταν Αρβανίτες αλλά χτες, μόλις φάνηκε η Αρμάδα μας, τους ξαναπήρανε αμέσως στη Στερεά.

             Αυτά είναι όλα όσα παρατηρήσαμε, και επειδή σήμερα το πρωί είδαμε αυτές εδώ τις γαλέρες να κινούνται προς το κανάλι, τρέξαμε βιαστικά να ειδοποιήσουμε τον Καπιτάν Γκενεράλη να μη μπλέξει στη συμπλοκή γιατί το πέρασμα του Καναλιού είναι όλο πιασμένο από την Οθωμανική ναυτική αρμάδα…».

            Μετά τις πολύτιμες αυτές πληροφορίες των δύο νεαρών Περιθειωτών, η «Λιανή Αρμάδα» με επικεφαλής τον στόλαρχο Καπιτάν Γκενεράλη, Ανδρέα Πιζάνι, άλλαξε πορεία και ακολούθως αγκυροβόλησε για μερικές μέρες στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Αγίας Αικατερίνης και Διαπόντιων Νησιών (Μερλέρες). Αφού ανασυντάχθηκε και σιγά, σιγά κατέπλευσαν και όλα τα αναμενόμενα συμμαχικά πλοία, ενώθηκε μ’ αυτά και περιπλέοντας την Κέρκυρα από τα δυτικά, μέσω του στενού της Λευκίμμης, φθάσανε τις 18 Ιουλίου στη πόλη της Κέρκυρας.

            … Γάλλος συγγραφέας ανωνύμου χειρογράφου σχολιάζει:

«Από πληροφορίες που φέρανε αυτοί οι χωρικοί μαθεύτηκε ότι ο εξοχώτατος Καπιτάν Γκενεράλης την ώρα που οι αρμάδες συμπλέκονταν βρισκόταν με την λιανή αρμάδα φάτσα στην Κασσιώπη, όπου άκουσε σαφέστατα το μπουμπουνητό των κανονιών, και μάλιστα φιλοδώρησε εκείνους τους χωριάτες που του φέρανε τα μαντάτα, ότι οι Τούρκοι την πάθανε…».

            Σίγουρα, όμως, ο Πιζάνη δεν φιλοδώρησε τους δύο Περιθειώτες μόνον επειδή του φέρανε τα καλά μαντάτα «ότι οι Τούρκοι την πάθανε». Μάλλον τους φιλοδώρησε επειδή του έδωσαν πολύτιμες πληροφορίες που αγνοούσε, χωρίς τις οποίες τα πλοία του θα έμπαιναν ανύποπτα στο στενό της Κουλούρας με νότια πορεία προς τη πόλη, μπαίνοντας κυριολεκτικά στο στόμα του λύκου. Στο τόξο δηλαδή που είχε σχηματίσει από το Βουθρωτό έως τον Ύψο ο τούρκικος στόλος. Γεγονός που ίσως θα σήμαινε την καταστροφή της «Λιανής Βενετσιάνικης Αρμάδας», γεγονός που ίσως θα οδηγούσε σε ήττα των συμμαχικών δυνάμεων και σε διαφορετική έκβαση της ναυμαχίας που θα άλλαζε εν προκειμένω τον ρου της ιστορίας.

Η πολιορκία της Κἐρκυρας έληξε ένα μήνα μετά, όταν στις 9 Αυγούστου ξέσπασε μια ισχυρή καταστροφική καταιγίδα που δημιούργησε μεγάλο πανικό στους Τούρκους, κυρίως δε μετά τη είδηση που διαδόθηκε στο στρατόπεδό τους ότι πολλοί Τούρκοι στρατιώτες είχαν δει τον Άγιο Σπυρίδωνα, με μορφή καλόγερου να τους απειλεί κρατώντας αναμμένο πυρσό.

Οι Τούρκοι αποχώρησαν οριστικά στις 11 Αυγούστου, ενώ η Βενετία τίμησε τον Στρατάρχη της νίκης Ιωάννη Ματθία φον Σούλεμπουργκ και θέσπισε με νόμο την καθιέρωση της Λιτανείας του Αγίου Σπυρίδωνα στις 11 Αυγούστου.

Το πιο πιθανό είναι ο Γιαννάκης Σαλβάνος και ο Ζακέτος Κουτσούρης, μαζί με πολλούς Περιθειώτες και άλλους κατοίκους των γύρω χωριών να είχαν παρακολουθήσει τη ναυμαχία από το Φανό. Έτσι λέγεται ακόμη και σήμερα η κορυφογραμμή ανατολικά της κορυφής του όρους του Παντοκράτορα, στους πρόποδες τις οποίας βόρεια είναι η Παλιά Περίθεια και νότια οι Παλιοσυνιές. Πήρε το όνομα «Φανός» από το γεγονός ότι από εκεί, έχοντας ορατότητα βορειοδυτικά στο ανοικτό πέλαγος και τα Διαπόντια Νησιά, υπήρχαν βάρδιες με σκοπούς, οι οποίοι όταν στον ορίζοντα αντίκριζαν πειρατικά ή εχθρικά ιστιοφόρα, άναβαν για προειδοποίηση ένα φανό προς την πόλη της Κέρκυρας, με την οποία υπάρχει επίσης οπτική επαφή.

Αδιευκρίνιστο παραμένει το πώς οι δύο νεαροί Περιθειώτες ήταν σε θέση να  περιγράψουν με τόσες λεπτομέρειες, και μάλιστα με ναυτικούς όρους, τη ναυμαχία. Δεν αποκλείεται να ήταν και οι ίδιοι ναυτικοί, ίσως ακόμη και αξιωματικοί του Πολεμικού Ναυτικού.

            Ο Γιαννάκης Σαλβάνος, σύμφωνα με σχετική έρευνα για το γενεαλογικό δένδρο της οικογένειας, ήταν ένα από τα εννιά παιδιά του παπά Πέτρου Σαλβάνου, κτήτορα (1696) της εκκλησίας της Υπεραγίας Θεοτόκου Ζωοδόχου Πηγής της Παλιάς Περίθειας. Για τον Ζακέτο Κουτσούρη δυστυχώς δεν υπάρχουν άλλα διαθέσιμα στοιχεία. Κάτι τέτοιο θα προϋπέθετε επίσης πολυετή σχετική έρευνα.

 


[1] Ασέδιο (ιταλ. Assedio) η πολιορκία

[2] Γιώργου Α. Αθανάσαινα «Το Ασάδιο των Κορυφών 1617»[2]. Μακεδονικές Εκδόσεις, Συμπληγάδων 7, 12031 Περιστέρι

[3] Η υπήνεμη πλευρά του σκάφους

[4] Τύπος βενετσιάνικου πλοίου

[5] Αντίθετα του «σταβέντο», η προσήνεμη πλευρά του σκάφους

[6] Είδος πλοίου

Leave a Reply